X
تبلیغات
رایتل

سوسن علیها السلام ، مادر امام ـ امام حسن عسگری(ع)

پنج‌شنبه 22 تیر‌ماه سال 1391 ساعت 04:15 ب.ظ

شناخت و معرّفی «اسوه‏های آسمانی» نقش بسیار تعیین کننده‏ای در حیات دنیوی و اخروی انسان‏ها دارد. لذا بایسته است به زوایای گوناگون زندگی و شخصیّت اُسوگان پرداخته و نوع ارتباط و تأثیر آنان با افراد، زمان، مکان و غیره را مورد بررسی قرار دهیم.

بی‏تردید نخستین عنصر تأثیر گذار و تأثیرپذیر در زندگی انسان‏ها، «مادر» بوده و ارتباط عاطفی و تربیتی «فرزند و مادر» از استحکام بیشتر و بهتری برخوردار است.

بد نیست کمی هم از مادری بشنویم که پسری چون امام حسن عسگری را پروراند و .....

 

نام ، کنیه و لقب

در منابع تاریخی و روایی برای مادر گرانقدر امام حسن عسکری علیه‏السلام چند نام بیان شده، که عبارتند از:

حُدَیْث، حُدَیْثه، حَرْبیّه، سَلیل، سَمانه و سُوسَن.1*

بنا به نوشته عیون المعجزات: «اسم مادر امام علیه‏السلام ، بر اساس آنچه محدّثان بیان نموده‏اند، «سلیل» است...»2

در بخشی از صحیفه حضرت فاطمه زهرا علیهاالسلام ـ که اسامی مبارک چهارده معصوم علیهم‏السلام در آن ثبت شده ـ آمده است:

«ابومحمّد الحسن بن علی الرّفیق (الرّقیق) امّه جاریة اسمها سمانة و تکنّی امّ الحسن؛...؛3 مادرش کنیز است، نامش سمانه و کنیه‏اش امّ الحسن.»

تعدّد نام در بین عرب‏ها رایج بوده، به‏ویژه برای کنیزان؛ چرا که ورود آنها به سرزمین غیر مادری یا به خانه مولا و مالک جدید، زمینه نامگذاری و تغییر اسامی را در پی‏داشته است.4 لذا موّرخان و محدّثان پیش از معرّفی نام این بانوی جلیل القدر، یادآور شده‏اند که: «و امّه امّ ولد یقال لها...؛ و مادر امام عسکری علیه‏السلام کنیز و جاریه بود که نامیده شده به...».

البتّه برخی نیز بر این باورند که بیشتر این اسامی، از القاب ایشان است.

اکنون زیبنده است که از نام‏های فوق، یکی را برگزیده، و صفحات زندگی این بانوی والامقام را مطالعه نماییم.

سوسن علیهاالسلام پس از تولّد فرزندش امام حسن عسکری علیه‏السلام با کنیه «امّ الحسن» و «امّ ابی‏محمّد» نامیده شد و با تولّد نوه یگانه‏اش (حضرت مهدی علیه‏السلام )، با لقب و عنوان «جدّه» شهرت یافت.
زادگاه


نسب و دودمان سوسن علیهاالسلام چندان مشخّص نیست؛ امّا از تعابیری چون «امّ ولد» و «حربیّه» می‏توان نتیجه گرفت که وی به عنوان «کنیز» در مدینه زندگی می‏کرد و شاید همراه خانواده و اقوامش در یکی از جنگ‏های عصر حکومت بنی‏عبّاس به سرزمین مقدّس مدینه آمده است؛ همان‏گونه که برخی گفته‏اند: «وی در ولایت و کشور خودش، پادشاه‏زاده بوده...»5

زمان ولادت او را با توجّه به تاریخ ولادت امام هادی علیه‏السلام (212 ق.) و تولّد امام عسکری علیه‏السلام (231 ق.) می‏توان این گونه تخمین زد که: سوسن علیهاالسلام در بین سال‏های 218 ـ 215 ق. به دنیا آمده است.

پیوند زندگی


سوسن علیهاالسلام به جهت ویژگی‏های اخلاقی، به مرحله‏ای از شایستگی رسید که به خانه امام هادی علیه‏السلام راه پیدا کرد. شاید بتوان گفت که وی در دوره امامت امام جواد علیه‏السلام توفیق اقامت در مدینه را پیدا کرده و سرانجام دست تقدیر، او را به همسری امام دهم علیه‏السلام مفتخر ساخت.6 وی که سالیان سال به عنوان «کنیز» شناخته می‏شد، پس از ازدواج با رهبر جهان اسلام و تشیّع، زندگی دوباره و تابناکی را آغاز کرد که هر بانویی لیاقت آن را نداشت. وی بهترین همسر امام علیه‏السلام بوده7 و نسل «امامت» از دامن پاک و مطهّرش ادامه پیدا می‏کند.

آری، این بانوی بزرگ‏زاده و پاکدامن در حدود سال‏های 225 تا 229 ق. با خاندان نبوّت و امامت ارتباط و پیوند پیدا کرده و جزو «عروسان بنی‏هاشم» قرار گرفت. امام عسکری علیه‏السلام خاطره نخستین روز آشنایی و زندگی پدر و مادرش را چنین بیان می‏کند:

زمانی که سلیل ـ مادر امام عسکری علیه‏السلام ـ به محضر امام هادی علیه‏السلام رسید، آن حضرت (در ستایش و مدح او) فرمود:

«سلیل، مسلولةٌ من الآفات و العاهات و الأرجاس و الأدناس (الأنجاس)؛ سلیل، از بدی‏ها، پلیدی‏ها، زشتی‏ها، ناپاکی‏ها و آلودگی‏ها، پاک و عاری است.»

امام هادی علیه‏السلام در ادامه چنین بشارت داد:

«سیهب اللّه حجّته علی خلقه یملأ الأرض عدلاً کما ملئت جوراً؛ به زودی خداوند (از دامن و نسل سلیل) حجّت الهی بر خلق خود (مهدی موعود علیه‏السلام ) را موهبت و عطا می‏کند. او زمین را از عدل و داد پر می‏نماید، همان طور که از جور و ستم پرشده باشد.»8

پی نوشت ها:

1. الارشاد، ج 2، ص 301؛ بحارالانوار، ج 50، ص 236 و 237؛ زندگانی عسکریّین(ع)، ابوالقاسم سحاب، ج 2، ص 9 و 13؛ مسندالامام العسکری(ع)، عزیزاللّه عُطاردی، ص 49.

* در ضمن، اسم مادر امام هادی(ع) «سمانه» بوده و یکی از اسامی مادر امام مهدی(عجّ) نیز «سوسن» می‏باشد. (ر.ک: بحارالانوار، ج 50، ص 117 ـ 114 و ج 51، ص 18 ـ 15).

2. همان، ج 50، ص 238.

3. همان، ج 36، ص 193 و 194؛ کمال الدّین، (اکمال الدّین)، ترجمه کمره‏ای، ج 1، ص 423 و 424.

4. ر.ک: ریاحین الشّریعه، ج 3، ص 24؛ داستان ازدواج معصومین(ع)، ابراهیم بابائی آملی، ص 231، نشر نجبا، قم، دوم، 1381 ش.

5. منتهی‏الآمال، ج 2، ص 449؛ زندگانی عسکریّین(ع)، ج 2، ص 13.

6. زنان مردآفرین تاریخ، محمد محمدی اشتهاردی، ص 185.

7. گویا امام(ع) جز سوسن، همسری نداشت.

8. اثبات الوصیّة، مسعودی، ص 236، انتشارات بصیرتی، قم؛ زندگانی عسکریّین(ع)، ج 2، ص 6؛ محدّثات شیعه، دکتر نهلا غروی نائینی، ص 223.

del.icio.us  digg  newsvine  furl  Y!  smarking  segnalo