تعدادى از کتاب‌هاى حدیث‏ به اسم «مُسند» شناخته مى‏شود، معمولا مُسند به کتابى‏ گفته مى‏شود که احادیث آن با سند پیوسته به رسول خدا صلی الله علیه و آله برسد.

بنابراین وقتى گفته مى‏شود «مسند امام موسى بن جعفر علیهما‏السلام‏» مقصود کتابى ‏است که احادیث آن را امام هفتم علیه‏السلام با سند و به توسط آباء و اجداد خود از رسول خدا نقل کرده باشد.

مسند امام موسى بن جعفر علیهما‏السلام مجموعه ‏59 حدیث است که در سال‌هاى 180 تا 182 که امام در زندان سندى بن شاهک محبوس بودند، ابوعمران موسى بن ابراهیم ‏مروزى به دیدار امام رفته و امام این احادیث را براى او بیان کرده است.

این احادیث از جهات گوناگون داراى اهمیت فراوان است. زیرا اولا در زندان بیان ‏شده‏اند، ثانیا تمام احادیث آن مستند به پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله است مگر این دوازده ‏حدیث‏16 ، 21 ، 22 ،23 ،29 ، 32 ،37 ، 38 ،39 ، 42 ،43 ،57. و ثالثا محتوا و مضمون بلند آنها مخصوصا در موضوعات اخلاقى سبب شده است که براى عموم ‏مفید باشد. گرچه در کتاب‌هاى رجالى از مذهب راوى این احادیث ‏بحثى نشده است ولى‏ از خود این احادیث و با توجه به مسند بودن آنها مى‏توان مذهب راوى را کشف نمود و به خواست ‏خداوند در شرح این احادیث از آن بحث ‏خواهم نمود.

سند کتاب

این کتاب را شیخ ابوالمکارم مبارک بن محمد بن معمر بادرایى از ابوبکر احمد بن على بن حسن طرثیثى از ابوعبدالله حسین بن شجاع صوفى موصلى از ابوبکر محمد بن عبدالله بن ابراهیم شافعى از ابوعبدالله محمدبن خلف بن‏ابراهیم بن عبدالسلام مروزى و او از ابوعمران موسى بن ابراهیم مروزى و او از امام هفتم علیه السلام نقل کرده است. این کتاب با کوشش آقاى محمدحسین حسینى جلالى مکررا در ایران و بیروت چاپ شده است.

احادیث

موسى بن ابراهیم مروزى گوید:

موسى بن جعفر علیه السلام به من خبر داد، از پدرش جعفر بن محمد، از پدرش محمد بن على، از پدرش على بن الحسین، از پدرش حسین بن على، از پدرش على بن‏ابیطالب (علیهم‏السلام) که فرمود:

رسول خدا صلی الله علیه و آله حدیث گفت مرا: «کسى به سن بلوغ نرسید مگر آن که مرتکب خطایى شده‏ است مگر عیسى بن مریم و مادرش مریم، و یحیى فرزند زکریا درود خدا بر آنان.‏»

رسول خدا صلى‏ الله علیه و آله فرمود: «کسى که صبح کند و چیزى غیر از خداوند بزرگترین همت او باشد از خدا نباشد.»

رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «کسى که حدیثى را از من نقل کند در حالی که مى‏داند آن‏ دروغ است او یکى از دروغگویان است.‏»

متاسفانه حدیث چهارم از اصل کتاب ساقط شده است.

رسول خدا صلی الله علیه و آله نهى کرد از آن که مردى بین پدرى و فرزندش بنشیند.

رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «بر هر مسلمانى روز جمعه سه چیز لازم است: غسل، مسواک، بوى خوش‏.»

رسول خدا صلی الله علیه و آله از صداى آرام انسان خوشش مى‏آمد، و از کسى که فریاد بلند دارد بدش مى‏آمد.

رسول خدا صلی الله علیه و آله از فحش دادن به روزها و ساعت‌ها و باد و خورشید و ماه و ستارگان نهى نمود.

رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «عُجب، عمل هفتاد سال را از بین مى‏برد.»

رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «هر کس به رزق اندک از خدا راضى باشد خداوند به عمل ‏اندک از او راضى باشد.»

رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «اگر دوست دارید نمازتان افزون گردد خوبانتان را مقدم‏ بدارید.»

رسول‌خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «قاضى عادل نخستین کسى است که به بهشت فرا خوانده ‏مى‏شود.»

آمدن رسول خدا با بوى خوش شناخته مى‏شد.

رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «اطاعت کسى در نافرمانى خداى عزوجل جایز نیست.‏»

رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «هر کس خود را فرزند غیرپدرش بداند روز قیامت ‏با مشرکان محشور مى‏گردد.»

على علیه السلام فرمود: «توانگرى یاور خوبى بر اطاعت‏ خدا است‏.»

رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «هر گاه خدا بنده‏اى را دوست‏ بدارد گرفتارش مى‏کند تا تضرع او را بشنود.»

رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «هر کس بر سر راه مسلمانان آنان را اذیت کند لعنت ‏ملائکه بر او واجب است‏.»

رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «هر گاه یکى از شما برادرش را دوست مى‏دارد نام و کنیه ‏و لقب و نام قبیله او را سؤال کند.»

على علیه السلام فرمود: «کسى که بر نمازهاى پنجگانه به جماعت محافظت کند نامش جزء غافلان ‏نوشته نشود.»

على علیه السلام فرمود: «کسى که نزد مردم توریه مى‏کند به چیزى که خداوند خلاف آن را مى‏داند خدا نزد مردم خوارش خواهد کرد.»

رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود:

«شیطان هرگونه تلاشى را علیه انسان انجام مى‏دهد و وقتى بر او غلبه کرد در مال او عمل مى‏کند و هرگز نمى‏گذارد چیزى را در اطاعت ‏خدا انفاق کند.»

رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «کسى به شیطان نزدیک نشد مگر آن که از خدا دور گردید.»

رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «خداى رحمت کند کسى که سخنى مى‏گوید تا بهره‏اى از آن ‏ببرد یا سکوت مى‏کند تا سالم بماند.»

رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «خوبى کن به کسى که اهل آن است و کسى که اهل آن نیست، چون اگر او اهل نیکى نیست تو اهل آن مى‏باشى.‏»

على علیه السلام فرمود: «مصافحه دوستى را نگه مى‏دارد.»

رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «هر که بگوید: لا اله الا الله احدا صمدا لم یلد و لم‏ یولد و لم یکن له کفوا احد، خدا چهل هزار هزار حسنه براى او مى‏نویسد.»

على علیه السلام فرمود: «مردمى بیایند که به وسیله قرآن با شما مجادله کنند پس ‏آنان را به سنت‏ بگیرید، زیرا اصحاب سنت‏ به کتاب خدا آشناترند.»

حسن و حسین (علیهماالسلام) جایزه‏هاى معاویة بن ابى سفیان را نمى‏پذیرفتند.

رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «هر کس از شما مى‏خواهد حجامت کند روز شنبه حجامت‏کند.»

رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «به هر کس اذن براى دعا داده شود درهاى رحمت ‏به رویش‏ گشوده شود.»

على علیه السلام فرمود: «فال بد به کسى که توکل بر خدا کند آسیب نمى‏رساند.»

على علیه السلام فرمود: «پیامبرى از پیامبران که به او عزیر گفته مى‏شد گفت:

پروردگارا، منزهى، شان تو چه بزرگ و چه شگفت است! ابتداى تو از چه بوده است؟ سپس (به عنوان پشیمانى از سؤال خود) عزیر مقدارى خاک برداشته بر دهان خود ریخت. خداوند عزوجل به او وحى نمود: اى عزیر، دخالت در کار من نمودى، به عزت و جلال خود سوگند که نام تو را از دیوان انبیاء محو مى‏کنم، پس تو همراه آنان ذکر نمى‏شوى‏.» (1)

رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «نپرداختن دستمزد کارگر از گناهان کبیره است.‏»

رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «هر گاه خداوند براى کسى خیر بخواهد او را در دین فقیه، و بیناى به عیوب خویش‏ مى‏گرداند، و زاهد در دنیایش قرار مى‏دهد.»

على علیه السلام فرمود: «از نشانه‏هاى نزدیکى قیامت جذام و شیوع بواسیر و مرگ ‏ناگهانى است.‏»

رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «هر کس درباره قدر صحبت کند روز قیامت ‏آن را از او سؤال مى‏کنند، و هر که صحبت نکند روز قیامت از او سؤال نشود.»

رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «هیچ پدرى فرزندش را به بهتر از ادب نیک تعلیم نداده‏ است‏.»

رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «گروهى روز قیامت دوست دارند که از ثریا سقوط مى‏کردند اما امیر بر چیزى نمى‏شدند.»

رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «دعاى سه گروه رد نمى‏شود: پیشواى عادل، روزه‏دار تا آن که افطار کند، دعاى مظلوم‏.»

رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «هر که بگوید من عالم هستم او جاهل است‏.»

رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «هر که بگوید من در جهنمم پس او در جهنم است.‏»

رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «بهترین اخلاق مومنان عفو است.‏»

رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «امام به هر کس حد بزند همان حد، کفاره گناه اوست.‏»

رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «هر که برادر مسلمانش را عفو کند خدا او را عفو کند.»

رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «خداى متعال گوید: بهشت ‏بر کسى که چشمانش را بگیرم ‏واجب است‏.»

رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «بهترین زنان کسى است که هر گاه چیزى به او داده شود شکر کند و هر گاه منع ‏شود صبر کند.»

على علیه السلام فرمود: «روز جمعه یک دینار صدقه بده، رسول خدا صلی الله علیه و آله این را پیش از جمعه از ما مى‏خواست‏.»

رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «ایمان شناخت ‏به قلب و اقرار به زبان و عمل به اندام‏ است‏.»

رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «فرد ایمان ندارد مگر آن که ایمان به چهار چیز داشته باشد: شهادت دهد که خدایى غیر از الله نیست، او تنهاست و شریکى ندارد، و من رسول خدا هستم که مرا به حق مبعوث کرده، و ایمان به قدر داشته باشد چه خیر یا شر آن. و ایمان به مبعوث شدن پس از مرگ داشته باشد.» (2)

پى‏نوشت‏ها:

1- از این حدیث استفاده مى‏شود که تفکر در ذات خدا جایز نیست و تنها باید در اوصاف و افعال خدا بحث نمود .

2- همه احادیث این کتاب مثل سند اول از امام کاظم علیه السلام تا رسول خدا یا امیرالمؤمنین علیهماالسلام سند متصل دارند، و این سند طلایى (سلسلة الذهب) در همه آنها تکرار شده است، و ما فقط به ترجمه متن احادیث اکتفا کردیم.

منبع: ماهنامه کوثر، شماره 15 ، احمد عابدى